Kto może dokonać stwierdzenia zgonu?

Śmierć człowieka, poza oczywistą żałobą, niesie za sobą dużo skutków prawnych, m.in. otwarcie spadku oraz powołanie do spadkobrania. Dlatego też niezwykle istotne jest precyzyjne ustalenie chwili zgonu, stwierdzenie, że w ogóle nastąpił, w jaki sposób, a następnie przygotowanie odpowiedniej dokumentacji. Na chwilę obecną to, jak ma wyglądać stwierdzenie zgonu i jego przyczyny, regulowane są są przez ustawę o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie ówczesnego Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.

 

 

Stwierdzenie zgonu

Obowiązujące przepisy we wspomnianym już rozporządzeniu stanowią, że zgon oraz jego przyczynę stwierdza się w karcie zgonu. Jak się jednak okazuje, ustalenie osoby, która zostanie do tego zobowiązana, wcale nie jest łatwe. Przepisy regulujące tą kwestię są archaiczne – pochodzą bowiem z połowy ubiegłego wieku. Mimo ich widocznego zestarzenia i licznych postulatów, do dzisiaj nie zostały znowelizowane. Sama zasada mówi zaś, że obowiązek stwierdzenia zgonu spoczywa na lekarzu, który może stwierdzić go na podstawie osobiście wykonanych badań i analiz. W uzasadnionych przypadkach lekarz (za wyjątkiem lekarza dentysty), może odmówić wystawienia karty zgonu, dopóki nie zostanie przeprowadzona sekcja zwłok. – art.43 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

 

Kto może stwierdzić zgon?

Lekarz, który jako ostatni w czasie 30 dni przed zgonem udzielał choremu świadczeń lekarskich, ma też obowiązek wystawić kartę zgonu. Sprawa komplikuje się, gdzie takiego lekarza w ogóle nie było bądź jest on oddalony więcej niż 4km od miejsca, gdzie znajdują się zwłoki. Zdarzyć może się również, że taki lekarz nie będzie w stanie dokonać oględzin zwłok i wystawić karty zgonu w ciągu 12 godzin od chwili wyzwania z powodu choroby lub innej uzasadnionej przyczyny. W takich przypadkach kartę zgonu wystawia inny lekarz, na przykład ten, który stwierdził zgon w trakcie wezwania do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego zachorowania. Może być to też lekarz zatrudniony w przychodni bądź ośrodku zdrowia znajdującego się najbliżej miejsca zgonu. Obecne, już przestarzałe przepisy, takie kompetencje dają także położnym wiejskim, jeśli nastąpił zgon noworodka pozostającego pod jej opieką przed 7 dniem życia, a najbliższa przychodnia lub ośrodek zdrowia oddalony jest o więcej niż 4km.

 

Stwierdzenie zgonu i obowiązki osoby uprawnionej

Przede wszystkim osoba wystawiająca kartę zgonu musi również ustalić tożsamość zwłok. Musi też osobiście dokonać ich oględzin w ciągu maksymalnie 12 godzin od wezwania. Kolejnym krokiem jest przeprowadzenie wywiadu wśród osób z otoczenia zmarłego – ważne jest ustalenie okoliczności zgonu. Do tego celu pomocna może okazać się dokumentacja dotycząca stanu zdrowia osoby zmarłej w okresie poprzedzającym zgon.
Należy mieć świadomość, że odmówienie wystawienia karty zgonu lub też odwlekanie w czasie jej wydania jest niemożliwe. Nawet jeśli dokładne ustalenie przyczyny zgonu wykracza poza nasze możliwości. Jeśli natomiast mamy uzasadnione podejrzenie, że przyczyną zgonu mogło być przestępstwo lub samobójstwo, lub też nie można ustalić tożsamości zwłok – należy natychmiast powiadomić o tym prokuratora lub policję. Wtedy kartę zgonu wystawia lekarz, który na zlecenie sądu lub prokuratora dokonał oględzin lub sekcji zwłok.

Zdarza się też śmierć pacjenta w szpitalu – w takiej sytuacji obowiązek stwierdzenia zgonu i dokonania oględzin zwłok ma lekarz nadzorujący, natomiast w przypadku jego nieobecności musi to zrobić lekarz dyżurny. Takie ustalenia są zawarte w § 2 i § 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu. To jeden z przypadków, w których zwłoki mogą być poddane sekcji, zwłaszcza w sytuacji, gdy zgon nastąpił przed upływem 12 godzin od przyjęcia do szpitala.

 

Oględziny zwłok

Jeśli nie ma żadnych podejrzeń, że przestępstwo było przyczyną zgonu, dopuszczalne pozostają wyłącznie zewnętrzne oględziny zwłok. Wówczas należy zwrócić szczególną uwagę na to, czy gdzieś na ciele nie ma widocznych śladów wskazujących na urazy ciała. Może zdarzyć się, że osoba dokonująca oględzin nie będzie lekarzem – wtedy do tej czynności trzeba wezwać dodatkowo dwie osoby. Z przebiegu oględzin należy spisać protokół, który podpisać muszą wszyscy uczestniczący w nich. Następnie taki protokół jest niezwłocznie przekazywany do właściwego urzędu miasta.

Gdy lekarz podejrzewa lub rozpoznaje zakażenie, chorobę zakaźną, bądź też stwierdza zgon z tego właśnie powodu, zobowiązany jest do zgłoszenia tego faktu inspektorowi sanitarnemu. Identyczny obowiązek zawiadamiania dotyczy także podejrzenia lub stwierdzenia, że zgon nastąpił z powodu zakażenia HIV lub zachorowania na AIDS. O takim postępowaniu stanowi art. 27 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

 

 

***

Obecne przepisy niewątpliwie wymagają nowelizacji – do tej pory wielokrotnie powodowały problemy wykonawcze i wątpliwości interpretacyjne przy ich stosowaniu. Problematyczne zdarzało się ustalenie, który lekarz powinien być uprawniony do stwierdzenia zgonu, co powodowało trudności w uzyskaniu karty zgonu przez rodzinę zmarłego. W związku z taką potrzebą, na początku 2018 powstał projekt ustawy o stwierdzaniu, dokumentowaniu i rejestracji zgonów, który przewiduje duże zmiany w tym zakresie – m.in. utworzenie stanowiska koronera, czyli urzędnika i wykształceniu medycznym, a także udzielenie kompetencji do stwierdzania zgonu ratownikom medycznym.

Dodaj komentarz